Kolorowe obwódki, ciemne narożniki, wygięte linie albo jeden róg wyraźnie mniej ostry od pozostałych nie muszą oznaczać, że obiektyw jest zepsuty. Najczęściej są to wady lub ograniczenia optyczne: aberracja chromatyczna, dystorsja, winietowanie, koma, astygmatyzm albo krzywizna pola. Dopiero wyraźna asymetria obrazu, powtarzalny problem z ostrością lub nieprawidłowe działanie mechanizmu mogą wskazywać na wadę konkretnego egzemplarza.
Najłatwiej diagnozować obiektyw nie od nazwy wady, ale od tego, co faktycznie widać na zdjęciu. Dlatego w tym przewodniku zaczniemy od objawów. Później pokażę, jak samodzielnie sprawdzić obiektyw i które problemy można skorygować w aparacie albo podczas obróbki zdjęć.
Wady obiektywu – szybka diagnoza po objawie
Jeżeli coś niepokoi cię na zdjęciach, zacznij od określenia objawu. Ta sama fotografia może wyglądać na „nieostrą” z kilku zupełnie różnych powodów, a próba diagnozy bez ich rozdzielenia łatwo prowadzi do błędnych wniosków.
| Co widzisz na zdjęciu? | Możliwa przyczyna | Jak sprawdzić? | Czy można skorygować? |
|---|---|---|---|
| Fioletowe, zielone lub czerwone obwódki przy kontrastowych krawędziach | Aberracja chromatyczna | Sfotografuj ciemne gałęzie, metal lub inne kontrastowe krawędzie na jasnym tle | Często tak, zwłaszcza w RAW |
| Proste linie wyginają się przy krawędziach kadru | Dystorsja | Sfotografuj elewację, siatkę albo inne regularne linie | Zazwyczaj tak |
| Narożniki są wyraźnie ciemniejsze od środka | Winietowanie | Sfotografuj jednolitą jasną powierzchnię | Zazwyczaj tak |
| Małe punkty światła przy brzegu kadru wyglądają jak przecinki lub skrzydełka | Koma lub astygmatyzm | Sfotografuj gwiazdy albo niewielkie źródła światła na dużym otworze przysłony | Tylko częściowo |
| Środek jest ostry, a wszystkie rogi słabsze | Spadek rozdzielczości, astygmatyzm lub krzywizna pola | Porównaj zdjęcia wykonane na kilku przysłonach i przy różnym ustawieniu ostrości | Częściowo |
| Jeden róg lub jedna strona są stale gorsze od pozostałych | Możliwa nieosiowość układu optycznego | Powtórz kontrolowany test kilka razy i porównaj cztery narożniki | Zwykle wymaga oceny egzemplarza |
| Cały obraz traci szczegóły przy bardzo mocnym przymknięciu przysłony | Dyfrakcja | Wykonaj tę samą fotografię na kilku wartościach przysłony | Nie jest to wada obiektywu |
| Ostrość wypada przed lub za fotografowanym obiektem | AF, kalibracja, technika lub problem mechaniczny | Wykonaj kilka powtarzalnych zdjęć nieruchomego obiektu | Zależy od przyczyny |
Ta tabela jest punktem startowym, a nie ostateczną diagnozą. Szczególnie w przypadku ostrości jeden test nie wystarcza, żeby uznać obiektyw za wadliwy.
Spis treści:
Wada optyczna, cecha konstrukcji czy uszkodzenie?
Warto uporządkować pojęcia, ponieważ nie każda niedoskonałość obrazu oznacza wadliwy sprzęt.
1. Cecha konstrukcji obiektywu
Jasny obiektyw może mocniej winietować przy maksymalnym otworze przysłony, szerokokątny zoom może wykazywać dystorsję, a narożniki mogą być nieco słabsze od centrum. To nie musi oznaczać usterki. Każda konstrukcja optyczna jest kompromisem pomiędzy wielkością, masą, jasnością, zakresem ogniskowych, ceną i jakością obrazu.
2. Aberracja lub ograniczenie optyczne
Do tej grupy należą między innymi aberracja chromatyczna, koma, astygmatyzm i krzywizna pola. Konstruktorzy mogą je ograniczać, ale całkowite usunięcie wszystkich aberracji z małego i lekkiego obiektywu byłoby bardzo trudne.
3. Wada konkretnego egzemplarza
Inaczej należy traktować sytuację, w której jeden egzemplarz zachowuje się wyraźnie gorzej od prawidłowo działającego obiektywu tego samego modelu. Przykładem może być przesunięcie lub przekoszenie elementu układu optycznego powodujące asymetrię ostrości.
4. Problem, który w ogóle nie wynika z obiektywu
Nieostre zdjęcie może wynikać z poruszenia aparatu, ruchu fotografowanego obiektu, nietrafionego autofocusa, zbyt małej głębi ostrości albo dyfrakcji. Dlatego zanim zaczniesz podejrzewać wadę sprzętu, warto sprawdzić podstawowe ustawienia aparatu odpowiedzialne za ostrość zdjęć.
Aberracja chromatyczna – skąd biorą się kolorowe obwódki?
Aberracja chromatyczna powstaje dlatego, że różne długości fal światła są załamywane przez szkło w nieco inny sposób. Na zdjęciu może pojawić się jako kolorowa obwódka wokół kontrastowych elementów.
Najłatwiej zauważyć ją na granicy bardzo jasnych i ciemnych fragmentów obrazu: gałęziach na tle nieba, metalowych elementach odbijających światło czy krawędziach jasnych przedmiotów.
Aberracja chromatyczna poprzeczna
Najczęściej widzimy ją przy brzegach kadru jako czerwone, zielone, niebieskie lub fioletowe przesunięcia względem właściwej krawędzi obiektu. Zwykle stosunkowo dobrze poddaje się korekcji programowej.
Przymykanie przysłony nie musi jej wyraźnie usuwać. Znacznie skuteczniejsza bywa korekta wykorzystująca profil konkretnego obiektywu.
Aberracja chromatyczna podłużna
Może pojawiać się również przed i za płaszczyzną ostrości. Często przyjmuje postać zielonych i purpurowych zabarwień w nieostrych partiach obrazu i jest szczególnie widoczna w jasnych obiektywach używanych na dużym otworze przysłony.
W tym przypadku przymknięcie obiektywu często pomaga bardziej niż przy aberracji poprzecznej.
Jak ograniczyć aberrację chromatyczną?
- spróbuj przymknąć jasny obiektyw o jedną lub dwie działki,
- unikaj umieszczania bardzo kontrastowych krawędzi w najbardziej problematycznych partiach kadru, jeżeli scena na to pozwala,
- korzystaj z korekcji aberracji w aparacie lub programie do RAW,
- sprawdź, czy program rozpoznaje profil używanego obiektywu.
W konstrukcji obiektywów do ograniczania aberracji chromatycznej stosuje się między innymi specjalne rodzaje szkła o niskiej dyspersji. Nie należy tego mylić z powłokami antyrefleksyjnymi, których głównym zadaniem jest ograniczanie odbić i flary.
Dystorsja obiektywu – dlaczego proste linie się wyginają?
Dystorsja sprawia, że linie, które w rzeczywistości są proste, na zdjęciu zostają odwzorowane jako wygięte. Najłatwiej dostrzec ją w fotografii architektury, wnętrz i innych scen z regularną geometrią.
Dystorsja beczkowa
Linie wyginają się na zewnątrz. Ten rodzaj zniekształcenia często występuje przy krótkich ogniskowych.
Dystorsja poduszkowa
Linie są wyciągane w przeciwnym kierunku i wyginają się do środka obrazu. Może pojawiać się między innymi przy dłuższych ogniskowych zoomów.
Dystorsja falista
Nazywana również dystorsją wąsową, łączy oba typy. Jej geometria jest bardziej skomplikowana, dlatego ręczna korekcja bywa trudniejsza niż w przypadku prostego zniekształcenia beczkowego.
Dystorsja obiektywu to nie to samo co perspektywa
Jeżeli pionowe ściany budynku zbiegają się ku górze, nie musi to być dystorsja obiektywu. Zmiana perspektywy wynika przede wszystkim z położenia i skierowania aparatu względem fotografowanego obiektu.
Dystorsja jest właściwością sposobu odwzorowania obrazu przez obiektyw. Perspektywę określa natomiast położenie aparatu względem sceny. Ogniskowa wpływa na pole widzenia i sposób kadrowania, ale sama w sobie nie zmienia perspektywy, jeśli punkt wykonania zdjęcia pozostaje dokładnie ten sam.
Jak usunąć dystorsję?
W wielu współczesnych aparatach korekcja dystorsji jest wykonywana automatycznie dla plików JPEG. W przypadku RAW można użyć profilu konkretnego obiektywu w programie do obróbki zdjęć.
Trzeba tylko pamiętać, że programowa korekcja zmienia geometrię obrazu, a więc może również lekko zmniejszyć użyteczne pole kadru i rozciągnąć fragmenty znajdujące się przy jego krawędziach.
Winietowanie – skąd biorą się ciemne narożniki?
Winietowanie to spadek jasności obrazu w kierunku narożników. Najsilniej bywa widoczne przy maksymalnie otwartej przysłonie i zwykle słabnie po jej przymknięciu.
Sama winieta nie jest dowodem na słabą jakość obiektywu. Może występować również w drogich, bardzo jasnych konstrukcjach.
Winietowanie optyczne
Wynika z konstrukcji układu optycznego. Często jest największe na pełnym otworze i maleje po przymknięciu przysłony.
Winietowanie mechaniczne
Może być spowodowane przez element znajdujący się przed obiektywem: niewłaściwą osłonę przeciwsłoneczną, bardzo gruby filtr lub kilka filtrów nakręconych jeden na drugi.
Jeżeli podejrzewasz taki problem, wykonaj dwa identyczne zdjęcia: z akcesorium i bez niego. Jeżeli ciemne narożniki znikają, przyczyny należy szukać przed przednią soczewką, a nie w konstrukcji obiektywu.
Czy winietowanie trzeba usuwać?
Nie zawsze. W portrecie lekkie przyciemnienie narożników może wręcz pomagać skupić uwagę na fotografowanej osobie. W fotografii reprodukcyjnej, produktowej czy architekturze zwykle zależy nam natomiast na bardziej równomiernej jasności całego kadru.
Koma – dlaczego gwiazdy wyglądają jak przecinki?
Koma jest szczególnie łatwa do zauważenia podczas fotografowania małych punktowych źródeł światła. Punkt znajdujący się przy brzegu kadru może zamiast regularnego kształtu przypominać przecinek, skrzydełko albo niewielką kometę.
Dlatego o komie dużo mówi się w astrofotografii. Gwiazdy stanowią wyjątkowo wymagający test, ponieważ powinny być rejestrowane jako bardzo małe punkty.
Koma często jest bardziej widoczna na maksymalnym otworze przysłony i może zmniejszać się po jej przymknięciu. Korekcja programowa ma tutaj znacznie mniejsze możliwości niż w przypadku dystorsji czy winietowania. Jeżeli światło zostało na zdjęciu rozłożone na większą powierzchnię, profil obiektywu nie przywróci informacji, której optyka nie zarejestrowała w odpowiednim miejscu.
Astygmatyzm i krzywizna pola – dlaczego rogi są mniej ostre?
Nie każdy spadek ostrości przy krawędzi kadru jest po prostu oznaką „słabego obiektywu”. Za wygląd narożników mogą odpowiadać różne zjawiska.
Astygmatyzm
W uproszczeniu polega na tym, że szczegóły biegnące w różnych kierunkach nie są odwzorowywane identycznie. Efektem może być spadek czytelności drobnych detali i charakterystyczne zniekształcenie punktów światła poza centrum kadru.
Krzywizna pola
Idealnie skorygowany obiektyw powinien odwzorowywać płaską scenę na płaskiej powierzchni matrycy. W rzeczywistym układzie płaszczyzna najlepszej ostrości może jednak być lekko zakrzywiona.
Wtedy możliwa jest ciekawa sytuacja: fotografujesz płaską ścianę, ustawiasz ostrość na jej środku i narożniki wyglądają słabo. Po przestawieniu ostrości narożnik robi się wyraźniejszy, ale środek traci ostrość. Nie musi to oznaczać uszkodzenia obiektywu – może być konsekwencją krzywizny pola.
Obiektyw jest nieostry – czy to naprawdę wada obiektywu?
Nieostrość sama w sobie nie wystarcza do zdiagnozowania obiektywu. Najpierw trzeba sprawdzić, gdzie pojawia się problem: w całym kadrze, we wszystkich narożnikach czy tylko po jednej stronie.
Cały kadr jest nieostry
Najpierw wyklucz:
- poruszenie aparatu,
- ruch fotografowanego obiektu,
- nietrafioną ostrość,
- zbyt małą głębię ostrości,
- bardzo mocne przymknięcie przysłony i wpływ dyfrakcji.
Jeżeli dopiero uczysz się zależności między czasem, przysłoną i ISO, warto wrócić do podstaw i sprawdzić, jak działa ekspozycja w fotografii.
Środek jest ostry, ale narożniki słabsze
To częste zachowanie obiektywów, szczególnie przy maksymalnie otwartej przysłonie. Zrób serię zdjęć na przykład przy f/1.8, f/2.8, f/4 i f/5.6, o ile obiektyw oferuje taki zakres.
Jeżeli narożniki stopniowo się poprawiają, najprawdopodobniej obserwujesz właściwość optyczną konstrukcji, a nie uszkodzenie.
Nie ma przy tym jednej uniwersalnej przysłony, przy której każdy obiektyw jest najostrzejszy. Jedne konstrukcje osiągają bardzo wysoką jakość blisko pełnego otworu, inne wyraźnie poprawiają się po przymknięciu. Przy bardzo małych otworach coraz większą rolę zaczyna odgrywać dyfrakcja.
Dlaczego f/16 albo f/22 może dawać mniej szczegółów?
Przymknięcie przysłony zwiększa głębię ostrości, ale nie można robić tego bez końca. Przy małym otworze przysłony światło ulega dyfrakcji i coraz trudniej odwzorować bardzo drobne szczegóły.
Dyfrakcja nie jest wadą konkretnego obiektywu. Jest zjawiskiem fizycznym dotyczącym światła przechodzącego przez niewielki otwór.
Jeden róg jest nieostry – kiedy podejrzewać wadę obiektywu?
Jeżeli jeden narożnik albo jedna strona zdjęcia pozostają wyraźnie mniej ostre od pozostałych podczas powtarzalnego testu, warto sprawdzić obiektyw pod kątem nieosiowości układu optycznego. Sama miękkość wszystkich czterech narożników nie jest wystarczającym dowodem na wadę egzemplarza.
W anglojęzycznych testach często spotkasz określenie decentering. Chodzi o sytuację, w której elementy układu optycznego nie są ustawione idealnie zgodnie z założoną osią.
Jak może wyglądać problem?
- lewy górny narożnik jest wyraźnie słabszy od prawego górnego,
- cała jedna strona obrazu wygląda gorzej od drugiej,
- problem pozostaje widoczny po kilkukrotnym ponownym ustawieniu ostrości,
- przymknięcie przysłony zmniejsza różnicę, ale jej nie usuwa.
Nie wyciągaj wniosku po jednym zdjęciu
Test płaskiej ściany jest bardziej wymagający, niż wygląda. Jeżeli aparat nie stoi dokładnie prostopadle do fotografowanej powierzchni, jeden fragment ściany znajduje się bliżej aparatu niż drugi. Przy dużym otworze przysłony różnica może wystarczyć, aby narożniki miały inną ostrość.
Dlatego test należy powtórzyć, ponownie ustawić aparat, ponownie ustawić ostrość i porównać kilka zdjęć. Jeżeli asymetria występuje konsekwentnie, wtedy dopiero mamy powód do dalszej diagnostyki.
Flary i bliki – wada czy charakter obiektywu?
Fotografowanie pod światło może powodować spadek kontrastu oraz powstawanie charakterystycznych refleksów wewnątrz obrazu. Najczęściej mówimy wtedy o flarze i blikach.
Nie jest to usterka w takim znaczeniu jak uszkodzony mechanizm AF. Jest raczej zachowaniem konkretnej konstrukcji w trudnym świetle.
Co wpływa na flarę?
- położenie silnego źródła światła względem kadru,
- konstrukcja układu optycznego,
- liczba powierzchni, od których może odbijać się światło,
- powłoki antyrefleksyjne,
- dodatkowy filtr założony na obiektyw.
Jak ograniczyć flarę?
Najpierw spróbuj niewielkiej zmiany pozycji aparatu. Czasem przesunięcie się o kilkanaście centymetrów wystarczy, żeby silny blik zniknął.
Pomaga również prawidłowo dobrana osłona przeciwsłoneczna. Jeśli fotografujesz z dodatkowym filtrem i pojawia się wyjątkowo dużo odbić, warto wykonać dla porównania zdjęcie bez niego.
Flara nie zawsze jest jednak czymś, co trzeba usuwać. W fotografii portretowej czy reportażowej może stać się świadomie wykorzystanym elementem obrazu.
Jak sprawdzić obiektyw w 15 minut?
Do podstawowego sprawdzenia obiektywu nie potrzebujesz profesjonalnej tablicy testowej. Wystarczy kilka powtarzalnych zdjęć wykonanych w kontrolowanych warunkach. Najważniejsze jest zmienianie jednej rzeczy naraz.
Test 1: ostrość centrum i narożników
Znajdź dużą, szczegółową i możliwie płaską powierzchnię – na przykład elewację budynku. Ustaw aparat możliwie prostopadle do fotografowanej powierzchni.
Wykonaj zdjęcia:
- na maksymalnym otworze przysłony,
- po przymknięciu o około jedną działkę,
- po przymknięciu o około dwie działki.
Porównaj centrum i wszystkie cztery narożniki. Interesuje cię nie tylko absolutna ostrość, ale przede wszystkim symetria obrazu.
Test 2: dystorsja
Sfotografuj regularną elewację, kratkę, półki albo inny motyw zawierający proste linie przebiegające blisko krawędzi kadru.
Jeżeli możesz, porównaj obraz bez korekcji profilu obiektywu z wersją po korekcji. W niektórych współczesnych aparatach i programach część korekcji może być stosowana automatycznie.
Test 3: aberracja chromatyczna
Znajdź ciemne, cienkie elementy na jasnym tle. Gałęzie drzewa fotografowane na tle jasnego nieba są prostym przykładem.
Sprawdź przede wszystkim krawędzie kadru i porównaj plik przed oraz po włączeniu korekcji aberracji.
Test 4: koma
Wieczorem sfotografuj gwiazdy albo odległe, małe punkty światła. Ustaw jeden z nich w centrum, a inne pozostaw przy brzegach kadru.
Porównaj zdjęcie wykonane na pełnym otworze z wersją po przymknięciu przysłony. Zobacz, czy punkty światła w narożnikach zmieniają się w przecinki, skrzydełka lub nieregularne plamy.
Test 5: winietowanie
Sfotografuj jednolitą jasną powierzchnię, najlepiej przy kilku przysłonach. Jeżeli używasz filtrów, powtórz test bez nich.
To pozwoli odróżnić winietowanie wynikające z konstrukcji obiektywu od problemu spowodowanego przez akcesorium.
RAW bez korekcji, RAW po korekcji i JPEG
Jeżeli chcesz naprawdę zrozumieć zachowanie swojego obiektywu, porównaj trzy wersje tej samej sceny:
- RAW z możliwie ograniczoną korekcją profilu,
- RAW po zastosowaniu korekcji obiektywu,
- JPEG wygenerowany przez aparat.
W ten sposób zobaczysz, jak duża część finalnego obrazu wynika bezpośrednio z optyki, a jak dużo robi oprogramowanie aparatu lub programu do obróbki.
Nie oznacza to, że korekcja cyfrowa jest czymś złym. Współczesny aparat i obiektyw coraz częściej są projektowane jako jeden system, w którym część znanych właściwości optycznych jest celowo korygowana programowo.
Które wady obiektywu można skorygować programowo?
Program może bardzo dobrze poprawić geometrię dystorsji, winietowanie i część aberracji chromatycznej. Znacznie trudniej naprawić problemy, które spowodowały rzeczywistą utratę szczegółów.
| Problem | Korekcja programowa | Uwagi |
|---|---|---|
| Dystorsja | Bardzo skuteczna | Może wymagać przycięcia i rozciągnięcia fragmentów obrazu |
| Winietowanie | Bardzo skuteczna | Rozjaśnienie rogów może zwiększać widoczność szumu |
| Poprzeczna aberracja chromatyczna | Często bardzo skuteczna | Program może przesunąć kanały barwne względem siebie |
| Podłużna aberracja chromatyczna | Częściowa | Silne zabarwienia w nieostrych partiach są trudniejsze do usunięcia |
| Koma | Ograniczona | Program nie odzyska prawidłowego kształtu szczegółu utraconego optycznie |
| Silna nieostrość narożników | Ograniczona | Wyostrzanie nie odtworzy szczegółu, którego obiektyw nie zarejestrował |
| Nieosiowość układu optycznego | Nie | Problem należy rozwiązać po stronie sprzętu |
Jeżeli nie korzystasz z Lightrooma, wiele podobnych narzędzi znajdziesz również w innych programach. Przydatne opcje zebrałem w zestawieniu alternatyw dla Adobe.
Kiedy problem z obiektywem powinien zainteresować serwis?
Sam fakt występowania winiety, aberracji chromatycznej czy lekkiego spadku ostrości w rogach nie jest powodem do wysyłania obiektywu do serwisu.
Większą uwagę zwróciłbym na sytuacje, w których:
- jedna strona obrazu pozostaje wyraźnie gorsza od drugiej w powtarzalnych testach,
- autofocus zachowuje się nieprzewidywalnie także w dobrych warunkach,
- mechanizm ustawiania ostrości zacina się lub wydaje nietypowe dźwięki,
- pierścień zoomu albo ostrości działa nierówno,
- po uderzeniu lub upadku nastąpiła wyraźna zmiana jakości obrazu,
- wewnątrz obiektywu pojawiły się ślady grzyba, zamglenie albo inne wyraźne zmiany optyczne.
Jeżeli obiektyw jest nowy i podejrzewasz wadę egzemplarza, nie rozbieraj go samodzielnie. Najpierw wykonaj powtarzalny test i zachowaj przykładowe pliki, które pokazują problem. Znacznie łatwiej wtedy opisać usterkę sprzedawcy lub serwisowi.
Jak oceniać obiektyw przed zakupem?
Nie szukałbym konstrukcji „bez wad”, bo taki obiektyw praktycznie nie istnieje. Lepiej sprawdzić, czy jego słabe strony dotyczą sytuacji, w których rzeczywiście będziesz fotografować.
Fotograf architektury będzie znacznie bardziej wrażliwy na dystorsję i jakość narożników. Astrofotograf zwróci uwagę na komę i astygmatyzm. Fotograf portretowy może zaakceptować sporą winietę, ale bardziej zainteresuje go zachowanie obrazu przy pełnym otworze przysłony i wygląd nieostrości.
Ważniejsza od samej liczby wad jest więc odpowiedź na trzy pytania:
- Czy problem jest widoczny w moim rodzaju fotografii?
- Czy można go łatwo ograniczyć podczas fotografowania?
- Czy można go bez dużych strat skorygować podczas obróbki?
FAQ – najczęstsze pytania o wady obiektywów
Jakie są najczęstsze wady optyczne obiektywu?
Do najczęściej spotykanych należą aberracja chromatyczna, dystorsja, winietowanie, koma, astygmatyzm i krzywizna pola. Obiektyw może również wykazywać spadek rozdzielczości w kierunku narożników. Nie wszystkie te zjawiska oznaczają wadę konkretnego egzemplarza.
Czy każda wada optyczna oznacza, że obiektyw jest wadliwy?
Nie. Wiele wad optycznych jest normalną cechą konstrukcji. Winietowanie przy maksymalnym otworze przysłony albo słabsze narożniki nie muszą oznaczać usterki. Bardziej niepokojąca jest wyraźna asymetria, na przykład jeden narożnik stale znacznie gorszy od trzech pozostałych.
Dlaczego jeden róg zdjęcia jest mniej ostry?
Przyczyną może być błąd wykonania testu, niewłaściwe ustawienie płaszczyzny aparatu, krzywizna pola albo wada konkretnego egzemplarza, taka jak nieosiowość układu optycznego. Test warto kilka razy powtórzyć przed wyciągnięciem wniosków.
Czy przymknięcie przysłony zawsze poprawia ostrość?
Nie. Przymknięcie często poprawia jakość narożników i zmniejsza część aberracji, ale przy bardzo małym otworze coraz większy wpływ ma dyfrakcja. Nie istnieje jedna wartość, taka jak f/5.6 czy f/8, która byłaby optymalna dla każdego obiektywu.
Czy dystorsja i zniekształcenie perspektywy to to samo?
Nie. Dystorsja jest właściwością odwzorowania obrazu przez obiektyw i powoduje między innymi wygięcie prostych linii. Perspektywa wynika z położenia aparatu względem fotografowanej sceny. Zbiegające się piony podczas fotografowania wysokiego budynku nie muszą być wynikiem dystorsji.
Czy winietowanie oznacza słaby obiektyw?
Nie. Winietowanie może pojawiać się także w bardzo dobrych i jasnych obiektywach, szczególnie na maksymalnym otworze przysłony. Ważniejsze jest to, jak mocny jest efekt, czy przeszkadza w danym rodzaju fotografii i jak łatwo można go skorygować.
Czy program do obróbki może usunąć wszystkie wady obiektywu?
Nie. Profile obiektywów bardzo dobrze radzą sobie z dystorsją, winietowaniem i częścią aberracji chromatycznej. Nie potrafią natomiast odzyskać szczegółu, którego optyka nie zarejestrowała prawidłowo z powodu nieostrości, silnej komy czy problemu z konkretnym egzemplarzem.
Jak sprawdzić, czy obiektyw jest uszkodzony?
Wykonaj serię powtarzalnych zdjęć szczegółowej sceny na kilku przysłonach, porównaj centrum oraz cztery narożniki i sprawdź, czy problem występuje zawsze w tym samym miejscu. Jeżeli jeden obszar kadru pozostaje wyraźnie gorszy mimo ponownego ustawienia aparatu i ostrości, warto skonsultować egzemplarz z serwisem.
Podsumowanie
Najważniejsze przy ocenie obiektywu jest rozpoznanie objawu i ustalenie jego źródła. Kolorowe obwódki wskazują najczęściej na aberrację chromatyczną, wygięte linie na dystorsję, ciemne narożniki na winietowanie, a zdeformowane punkty światła przy brzegu kadru mogą wynikać z komy lub astygmatyzmu.
Nie każda niedoskonałość oznacza jednak uszkodzenie. Jeżeli wszystkie narożniki są trochę słabsze przy pełnym otworze, może to być zwykła właściwość obiektywu. Jeżeli tylko jeden róg pozostaje konsekwentnie znacznie gorszy, sytuacja wymaga dokładniejszego testu.
W praktyce warto podzielić problemy na trzy grupy. Pierwszą można łatwo skorygować programowo – należą do niej przede wszystkim dystorsja, winietowanie i część aberracji chromatycznej. Drugą można ograniczyć sposobem fotografowania, na przykład zmianą przysłony. Trzecia obejmuje problemy konkretnego egzemplarza, których nie naprawi suwak w programie.
Zamiast więc pytać wyłącznie „czy ten obiektyw ma wady?”, lepiej zapytać: jakie ma ograniczenia, kiedy stają się widoczne i czy przeszkadzają w zdjęciach, które rzeczywiście robię? To znacznie bardziej użyteczny sposób oceniania optyki.
