Jeśli zaczynasz fotografować, nie próbuj uczyć się całego aparatu naraz. Najpierw opanuj pięć decyzji: zobacz, skąd pada światło, zdecyduj, jak chcesz pokazać ruch, wybierz potrzebną głębię ostrości, ustaw ostrość na najważniejszym elemencie i sprawdź, co dzieje się w tle. Przysłona, czas naświetlania i ISO są narzędziami, które pomagają te decyzje zrealizować.
Nie musisz też zaczynać od trybu manualnego. Znacznie ważniejsze jest zrozumienie, dlaczego zdjęcie wyszło za ciemne, dlaczego biegnąca osoba jest rozmazana albo dlaczego tło odciąga uwagę od głównego tematu.
Kiedy potrafisz rozpoznać taki problem i wiesz, którą rzecz zmienić, aparat przestaje być urządzeniem pełnym przypadkowych ustawień. Zaczynasz używać go świadomie.
Podstawy fotografii w 5 decyzjach
Podstaw fotografii można uczyć się poprzez pojęcia: przysłona, ISO, czas naświetlania, autofocus, ogniskowa. Problem w tym, że podczas robienia zdjęcia nie myślisz zwykle: „teraz użyję ISO”. Najpierw pojawia się zamiar.
Chcesz zatrzymać biegnącą osobę. Oddzielić człowieka od tła. Pokazać przestrzeń. Zwrócić uwagę na oczy. Dopiero później dobierasz ustawienie aparatu.
Dlatego na początku proponuję myśleć o fotografii poprzez pięć prostych pytań:
| Pytanie przed zrobieniem zdjęcia | Co kontrolujesz? | Co może pomóc? |
|---|---|---|
| Co jest najważniejszym elementem zdjęcia? | Uwagę widza | Pozycja aparatu, kompozycja, tło |
| Jak pada światło? | Kształt, kontrast i wygląd fotografowanego obiektu | Zmiana własnej pozycji, kierunek światła |
| Czy ruch ma być zatrzymany czy widoczny? | Sposób pokazania ruchu | Czas naświetlania |
| Ile sceny powinno być ostre? | Głębię ostrości | Przysłona, ogniskowa i odległości |
| Co dokładnie musi być ostre? | Punkt uwagi | Punkt AF, wykrywanie oka, AF-S lub AF-C |
ISO pojawia się zwykle chwilę później. Pomaga wtedy, gdy światła jest za mało, aby wykorzystać czas i przysłonę potrzebne do uzyskania zamierzonego efektu.
Takie podejście jest znacznie praktyczniejsze niż zapamiętywanie kilkunastu ustawień bez wiedzy, po co się je zmienia.
Spis treści:
Jak nauczyć się fotografii od podstaw?
Najlepsza kolejność nauki fotografii to nie lista funkcji z instrukcji aparatu. Warto raczej przechodzić od obserwowania sceny do coraz większej kontroli nad jej wyglądem.
Dobry porządek wygląda tak:
światło → ruch i ekspozycja → ostrość → kompozycja → świadome ustawienia aparatu → podstawowa obróbka.
Nie oznacza to, że musisz całkowicie opanować jeden etap, zanim przejdziesz do następnego. Te umiejętności rozwijają się równolegle. Ważne jest natomiast, aby podczas jednego ćwiczenia nie próbować poprawiać wszystkiego naraz.
| Etap | Nie chodzi tylko o to, żeby wiedzieć… | Powinieneś potrafić… |
|---|---|---|
| Światło | co to jest światło miękkie i twarde | przewidzieć, co stanie się ze zdjęciem po zmianie swojego położenia względem światła |
| Ekspozycja | co oznaczają ISO, czas i przysłona | wskazać, który parametr warto zmienić i dlaczego |
| Ruch | że krótki czas zatrzymuje ruch | celowo zrobić ruch ostry albo rozmyty |
| Ostrość | co oznacza AF-S i AF-C | dobrać sposób ustawiania ostrości do nieruchomej i poruszającej się sceny |
| Kompozycja | na czym polega trójpodział | zauważyć tło, pierwszy plan i niepotrzebne elementy przed naciśnięciem spustu |
| Obsługa aparatu | gdzie znajduje się tryb M | uzyskać zamierzony efekt niezależnie od tego, czy używasz M, A/Av czy S/Tv |
To ważne rozróżnienie. Celem nauki fotografii nie jest znajomość nazw funkcji aparatu. Celem jest umiejętność przewidzenia, jak konkretna decyzja zmieni zdjęcie.
Jak ustawić aparat na początek?
Nie musisz zaczynać nauki fotografii od trybu manualnego. Dla wielu początkujących wygodniejszym punktem startowym jest tryb preselekcji przysłony, oznaczany zwykle jako A albo Av.
Ty wybierasz przysłonę, a aparat dobiera czas naświetlania. Możesz dzięki temu obserwować, jak zmienia się głębia ostrości, bez jednoczesnego pilnowania wszystkich parametrów.
Gdy fotografujesz ruch, przydatna staje się preselekcja czasu, najczęściej oznaczana jako S albo Tv. W tym trybie wybierasz czas naświetlania, a aparat dobiera przysłonę.
Na początku możesz też pozostawić automatyczny balans bieli. W przypadku ISO dobrym rozwiązaniem bywa Auto ISO, szczególnie jeśli rozumiesz już, jaki czas jest potrzebny do zatrzymania ruchu.
Autofocus warto dobierać do fotografowanej sceny:
- AF-S / One Shot – do obiektów, które się nie przemieszczają,
- AF-C / Servo – do ludzi, zwierząt i innych obiektów w ruchu.
Jeśli twój aparat obsługuje skuteczne wykrywanie oka lub twarzy, warto z niego korzystać podczas fotografowania ludzi. Nie zwalnia to jednak z decyzji, co naprawdę powinno być ostre.
Więcej konkretnych ustawień znajdziesz w przewodniku po ustawieniach aparatu. Tutaj ważniejsza jest zasada: najpierw zdecyduj, jaki efekt chcesz osiągnąć, a dopiero później wybieraj ustawienie.
Ekspozycja – nie zaczynaj od liczb, zacznij od efektu
Ekspozycja opisuje ilość światła wykorzystanego do utworzenia zdjęcia. W praktyce najczęściej kontrolujesz ją za pomocą trzech parametrów:
- przysłony,
- czasu naświetlania,
- ISO.
Często przedstawia się je jako „trójkąt ekspozycji”. To użyteczny model, ale na początku łatwo wyciągnąć z niego błędny wniosek, że wszystkie trzy ustawienia są równorzędnymi pokrętłami do regulowania jasności.
Nie są.
Przysłona wpływa również na głębię ostrości. Czas zmienia sposób przedstawienia ruchu. ISO pomaga pracować przy ograniczonej ilości światła, ale jego zwiększanie wpływa na jakość obrazu.
Dlatego lepiej zapytać:
jaki efekt jest dla mnie najważniejszy w tej konkretnej sytuacji?
Jeśli chcesz szerzej zrozumieć zależności pomiędzy parametrami, zobacz także poradnik o ekspozycji w fotografii.
Przysłona – ile sceny ma być ostre?
Przysłona to regulowany otwór w obiektywie. Jej wartość zapisuje się między innymi jako f/1.8, f/2.8, f/4, f/5.6, f/8 czy f/11.
Na początku najbardziej mylące jest to, że mniejsza liczba oznacza większy otwór przysłony.
Przy f/1.8 przez obiektyw może przejść więcej światła niż przy f/8. Zmienia się jednak również głębia ostrości.
Szeroko otwarta przysłona może pomóc uzyskać małą głębię ostrości: fotografowana osoba jest wyraźna, a tło staje się mniej czytelne. Nie oznacza to jednak, że f/1.8 automatycznie daje rozmyte tło.
Na efekt wpływają również:
- ogniskowa,
- odległość aparatu od fotografowanego obiektu,
- odległość fotografowanego obiektu od tła.
Dlatego zanim zaczniesz szukać obiektywu z jeszcze niższą wartością f, spróbuj na przykład odsunąć fotografowaną osobę od tła albo podejść bliżej.
Przysłonę warto wybierać przede wszystkim na podstawie tego, ile sceny chcesz pokazać jako ostre.
Czas naświetlania – co ma się stać z ruchem?
Czas naświetlania określa, jak długo aparat rejestruje światło.
Może wynosić na przykład 1/2000 s, 1/500 s, 1/125 s, 1/30 s albo kilka sekund.
Krótki czas pomaga zatrzymać ruch. Długi pozwala ruch zarejestrować.
Jeżeli fotografujesz biegnące dziecko, sport albo szybko przemieszczające się zwierzę, możesz potrzebować czasu rzędu 1/500 s, 1/1000 s lub krótszego. Konkretna wartość zależy od prędkości i kierunku ruchu.
Przy czasie 1/30 s ten sam ruch może być już widocznie rozmazany.
Długi czas zwiększa również ryzyko poruszenia zdjęcia przez ruch samego aparatu. Dlatego fotografując nieruchomą scenę przy długim czasie, można wykorzystać statyw lub inne podparcie.
Najważniejsze pytanie brzmi więc nie: „jaki czas jest poprawny?”, lecz:
czy chcę ten ruch zatrzymać, czy pokazać?
ISO – kiedy warto je podnosić?
ISO wpływa na sposób, w jaki aparat przetwarza zarejestrowany sygnał. Z perspektywy początkującego fotografa ma jednak bardzo praktyczne znaczenie.
Podnosząc ISO, możesz korzystać z potrzebnego czasu i przysłony wtedy, gdy zaczyna brakować światła.
Przykładowo fotografujesz koncert. Potrzebujesz 1/500 s, ponieważ muzyk się porusza. Przysłona jest już otwarta tak szeroko, jak tego chcesz, ale zdjęcie nadal jest za ciemne.
W takiej sytuacji podniesienie ISO jest rozsądnym rozwiązaniem.
Wyższe ISO może oznaczać większy poziom szumu i mniejszy zapas informacji w obrazie, ale poruszonego zdjęcia nie uratuje samo niskie ISO.
Nie traktuj więc ISO jako parametru, którego zawsze trzeba unikać. Traktuj je jako narzędzie pozwalające utrzymać potrzebny czas i przysłonę.
Co zmieniać jako pierwsze?
Zamiast ustawiać parametry zawsze w tej samej kolejności, zacznij od tego, co jest najważniejsze dla danego zdjęcia.
| Sytuacja | Pierwsza decyzja | Co ustawiasz najpierw? |
|---|---|---|
| Biegnące dziecko | ruch ma być zatrzymany | krótki czas |
| Portret | chcesz kontrolować wygląd tła | przysłonę i odległości |
| Krajobraz ze statywu | zależy ci na dużej głębi ostrości | przysłonę; czas może być dłuższy |
| Koncert | musisz zatrzymać ruch w słabym świetle | czas, następnie przysłonę i ISO |
| Celowe rozmycie wody | ruch ma być widoczny | długi czas |
Bardziej szczegółowo ten sposób myślenia opisuję również w poradniku jak dobrać przysłonę, czas i ISO.
Światło – zanim zmienisz ustawienia, spójrz na scenę
Aparat rejestruje światło. Dlatego jedną z najważniejszych umiejętności fotografa jest nie obsługa pokręteł, ale zauważanie tego, jak światło układa się na fotografowanym obiekcie.
To samo miejsce może wyglądać zupełnie inaczej rano, w południe i wieczorem. Zmieniają się kierunek światła, kontrast, kolor oraz sposób, w jaki widzimy kształty i faktury.
Na początku nie potrzebujesz lamp ani skomplikowanego zestawu modyfikatorów. Znacznie więcej możesz nauczyć się, obserwując światło zastane.
Kierunek światła
Wyobraź sobie osobę stojącą obok dużego okna.
Jeżeli fotografujesz ją ze światłem padającym niemal na wprost, twarz może być oświetlona dość równomiernie.
Przesuń się tak, aby światło padało z boku. Na twarzy pojawi się wyraźniejsza różnica między jasną i ciemną stroną, dzięki czemu mocniej zobaczysz jej kształt.
Ustaw osobę tyłem do okna, a powstanie scena pod światło. Teraz problemem może stać się duża różnica jasności między osobą a tłem.
Nie zmieniłeś aparatu, obiektywu ani modela. Zmieniłeś jedynie relację pomiędzy fotografem, światłem i fotografowanym obiektem.
To jedno z najważniejszych ćwiczeń dla początkującego fotografa.
Miękkie i twarde światło
Twarde światło tworzy mocno zarysowane cienie i wyraźny kontrast. Typowym przykładem jest bezpośrednie światło słoneczne w bezchmurne południe.
Miękkie światło daje łagodniejsze przejścia między jasnymi i ciemnymi fragmentami. Możesz je zobaczyć przy zachmurzonym niebie albo blisko dużego okna, gdy światło jest rozproszone.
Żadne z nich nie jest z definicji „lepsze”. Tworzą inne efekty.
Zamiast uczyć się, że „portret robi się w miękkim świetle”, lepiej nauczyć się rozpoznawać charakter światła i wykorzystywać go świadomie.
Ostrość – zdecyduj, co naprawdę musi być wyraźne
Ostrość pomaga skierować uwagę widza na najważniejszy element zdjęcia.
W portrecie zwykle będą to oczy. W fotografii produktu może chodzić o konkretny detal. Przy fotografowaniu ptaka w locie najtrudniejszym zadaniem może być natomiast utrzymanie ostrości na szybko przemieszczającym się obiekcie.
Pierwsza rzecz, której warto się nauczyć, to świadome wskazywanie aparatowi, co ma być ostre.
Automatyczny wybór pola AF może działać bardzo dobrze, ale aparat nie zna twojego zamiaru. Może uznać za najważniejszy element coś, co znajduje się bliżej albo ma wyraźniejszy kontrast.
AF-S i AF-C
W większości aparatów znajdziesz osobne sposoby pracy autofocusa dla nieruchomych i poruszających się obiektów.
Ich nazwy zależą od producenta, ale najczęściej spotkasz:
- AF-S / One Shot – ostrość dla nieruchomych obiektów,
- AF-C / Servo – ciągłe aktualizowanie ostrości dla obiektów w ruchu.
Jeżeli fotografujesz kubek stojący na stole, AF-S zwykle będzie wystarczający.
Jeżeli osoba biegnie w twoją stronę, potrzebujesz systemu, który potrafi stale aktualizować odległość ustawiania ostrości.
Więcej na ten temat znajdziesz w poradniku o ustawianiu ostrości w aparacie.
Ostrość i głębia ostrości to nie to samo
Te dwa pojęcia łatwo pomylić.
Punkt ostrości oznacza miejsce, na które ustawiona jest ostrość.
Głębia ostrości opisuje obszar przed i za tym miejscem, który wygląda na wystarczająco ostry.
Na głębię ostrości wpływają między innymi:
- przysłona,
- ogniskowa,
- odległość aparatu od fotografowanego obiektu,
- odległość pomiędzy fotografowanym obiektem a tłem.
Możesz więc idealnie ustawić ostrość na oku, a mimo to mieć drugie oko lub uszy poza obszarem ostrości, jeśli głębia ostrości jest bardzo mała.
Kompozycja – najpierw zobacz cały kadr
Początkujący fotograf często koncentruje całą uwagę na fotografowanym obiekcie. Widzi człowieka, samochód, kwiat albo budynek, ale przestaje zauważać resztę kadru.
Tymczasem widz będzie oglądał całe zdjęcie.
Zanim naciśniesz spust migawki, zadaj sobie trzy pytania:
- co znajduje się na pierwszym planie?
- co jest właściwym tematem zdjęcia?
- co znajduje się za nim?
Jeśli z głowy fotografowanej osoby „wyrasta” słup, jasny kosz w tle przyciąga uwagę albo przy krawędzi kadru znajduje się przypadkowy fragment innej osoby, zmiana przysłony może niczego nie naprawić.
Czasem najlepszym ustawieniem aparatu jest po prostu krok w bok.
Zasada trójpodziału
Jednym z najprostszych ćwiczeń kompozycyjnych jest podzielenie kadru dwiema liniami pionowymi i dwiema poziomymi.
Powstaje dziewięć pól. Najważniejszy element możesz umieścić w pobliżu jednej z linii albo ich przecięć.
Nie traktuj jednak trójpodziału jako przepisu na dobre zdjęcie.
Jego największa wartość dla początkującego polega na tym, że zmusza do zastanowienia się, czy główny temat naprawdę powinien znajdować się dokładnie na środku.
Linie prowadzące
Droga, poręcz, brzeg budynku, cień czy rzeka mogą tworzyć w kadrze linie kierujące wzrok widza.
Czasami wystarczy przesunąć się o metr, aby linia, która wcześniej była przypadkowym elementem, zaczęła prowadzić w stronę fotografowanej osoby.
To dobry przykład pokazujący, że kompozycja często wynika bardziej ze zmiany miejsca fotografa niż ze zmiany ustawień aparatu.
Pierwszy plan i tło
Dobry kadr nie kończy się na głównym temacie.
Pierwszy plan może nadać zdjęciu głębię. Tło może pomóc oddzielić fotografowaną osobę albo całkowicie zepsuć czytelność kadru.
Spróbuj przed każdym zdjęciem wykonać szybki „skan krawędzi” kadru. Sprawdź lewą stronę, prawą, górę i dół. Dopiero później wróć wzrokiem do głównego tematu.
To proste ćwiczenie bardzo szybko ujawnia elementy, których wcześniej nie zauważałeś.
Ogniskowa i perspektywa – zoom nie zastępuje zmiany miejsca
Ogniskowa wpływa przede wszystkim na kąt widzenia obiektywu.
24 mm obejmuje znacznie szerszy fragment sceny niż 200 mm. Nie oznacza to jednak, że każde wizualne wrażenie wynikające z użycia obiektywu jest bezpośrednim skutkiem jego ogniskowej.
Perspektywa zależy przede wszystkim od położenia aparatu względem fotografowanych obiektów.
Jeżeli zrobisz portret z bardzo małej odległości, a następnie odsuniesz się kilka metrów i ponownie skadrujesz osobę, relacje pomiędzy jej twarzą i tłem będą wyglądały inaczej.
Dlatego podczas nauki fotografii warto wykonywać dwa różne ćwiczenia:
- zmieniać ogniskową bez zmiany miejsca,
- zmieniać własne położenie i ponownie budować kadr.
Szybko zauważysz, że zoom i ruch fotografa nie robią tego samego.
Balans bieli – kiedy trzeba się nim przejmować?
Różne źródła światła mają różną barwę. Żarówka może dawać światło wyraźnie cieplejsze od światła dziennego, a scena w cieniu może wyglądać chłodniej.
Balans bieli pomaga aparatowi zdecydować, jak te kolory zapisać.
Na początku spokojnie możesz korzystać z automatycznego balansu bieli. Współczesne aparaty w wielu typowych sytuacjach radzą sobie z nim wystarczająco dobrze.
Większą kontrolę warto przejąć wtedy, gdy:
- kolory wyraźnie zmieniają się pomiędzy kolejnymi zdjęciami,
- pracujesz w mieszanym świetle,
- potrzebujesz powtarzalności,
- konkretny kolor światła jest ważną częścią zdjęcia.
Fotografując w RAW, masz dodatkowo szeroką możliwość późniejszej korekty balansu bieli.
Zdjęcie nie wyszło? Najpierw znajdź problem
Jedną z najważniejszych umiejętności początkującego fotografa nie jest zrobienie każdego zdjęcia idealnie. Jest nią rozpoznanie, dlaczego dane zdjęcie nie wyszło.
Zamiast losowo zmieniać kilka ustawień jednocześnie, znajdź najbardziej prawdopodobną przyczynę.
| Problem na zdjęciu | Prawdopodobna przyczyna | Co sprawdzić jako pierwsze? |
|---|---|---|
| Biegnąca osoba jest rozmazana | czas naświetlania jest zbyt długi | skróć czas, np. przejdź w okolice 1/500–1/1000 s i sprawdź rezultat |
| Całe zdjęcie wygląda na poruszone | aparat poruszył się podczas wykonywania zdjęcia | skróć czas albo ustabilizuj aparat |
| Twarz jest ostra, ale oczy nie | punkt AF trafił w inne miejsce | wybierz oko lub mniejsze pole AF |
| Ostrość ucieka z poruszającej się osoby | używasz niewłaściwego trybu AF | sprawdź AF-C / Servo i sposób śledzenia |
| Osoba na tle jasnego okna jest zbyt ciemna | duża różnica jasności pomiędzy osobą i tłem | skoryguj ekspozycję lub zmień położenie fotografowanej osoby |
| Tło jest zbyt czytelne | duża głębia ostrości lub niewielka odległość obiektu od tła | odsuń osobę od tła, podejdź bliżej lub otwórz przysłonę |
| Jasny element w tle odciąga uwagę | problem kompozycyjny | zmień pozycję aparatu albo kadr |
| Zdjęcie ma dużo szumu | wysokie ISO lub mocne rozjaśnianie pliku | sprawdź, czy możesz wpuścić więcej światła albo użyć dłuższego czasu |
| Kolory skóry wyglądają nienaturalnie | balans bieli lub mieszane źródła światła | sprawdź balans bieli i rodzaj światła w scenie |
| Zdjęcie jest technicznie poprawne, ale „nic się w nim nie dzieje” | brak wyraźnego tematu lub hierarchii kadru | zdecyduj, co widz ma zauważyć jako pierwsze |
Ta ostatnia sytuacja jest szczególnie ważna. Nie każdy problem fotograficzny da się rozwiązać ustawieniem aparatu.
Jak myśleć o ustawieniach w prawdziwej sytuacji?
Najłatwiej zrozumieć podstawy fotografii, kiedy przestajesz analizować parametry w oderwaniu od konkretnego zdjęcia.
Spójrzmy na trzy typowe sytuacje.
1. Portret przy oknie
Nie zaczynaj od ISO.
Najpierw ustaw osobę względem okna i zobacz, jak światło układa się na twarzy. Następnie sprawdź tło. Być może wystarczy przesunąć fotografowaną osobę o pół metra albo samemu zmienić pozycję.
Dopiero później wybierz przysłonę odpowiednią do oczekiwanej głębi ostrości.
Jeśli fotografujesz z ręki, pilnuj też czasu naświetlania. Gdy zaczyna brakować światła, możesz podnieść ISO.
Logika wygląda więc tak:
światło → tło → głębia ostrości → bezpieczny czas → ISO.
Nie odwrotnie.
2. Biegnąca osoba
Tutaj najważniejszy jest ruch.
Najpierw zdecyduj, czy ma być zamrożony. Jeśli tak, zacznij od odpowiednio krótkiego czasu, na przykład od 1/500 s albo 1/1000 s, zależnie od prędkości ruchu.
Następnie wybierz ciągły autofocus i sposób śledzenia obiektu.
Dopiero później rozwiązuj problem ekspozycji za pomocą przysłony i ISO.
Logika:
ruch → czas → autofocus → przysłona → ISO.
3. Krajobraz ze statywu
W krajobrazie sytuacja może być zupełnie inna.
Jeżeli scena jest nieruchoma, a aparat znajduje się na statywie, czas naświetlania przestaje być głównym ograniczeniem.
Możesz najpierw zdecydować o kompozycji i wymaganej głębi ostrości, dobrać przysłonę, ustawić niskie ISO i pozwolić, aby czas naświetlania był dłuższy.
Logika:
kompozycja → głębia ostrości → przysłona → ISO → czas.
To właśnie dlatego nie istnieje jedna poprawna kolejność ustawiania aparatu. Kolejność wynika z problemu, który próbujesz rozwiązać.
3 ćwiczenia, które dają więcej niż zapamiętywanie definicji
Jeśli chcesz nauczyć się fotografii, wykonuj eksperymenty, w których zmieniasz tylko jedną rzecz naraz.
Ćwiczenie 1: jedna scena, dwie przysłony
Ustaw przedmiot albo osobę około metra lub kilku metrów przed tłem.
Ustaw aparat w trybie A/Av.
Zrób pierwsze zdjęcie przy możliwie szeroko otwartej przysłonie, na przykład f/2.8.
Następnie, bez zmiany swojej pozycji i kadru, ustaw f/8.
Porównaj nie tylko jasność, którą aparat powinien skompensować zmianą czasu, ale przede wszystkim wygląd tła.
Potem powtórz eksperyment, zmieniając odległość fotografowanego obiektu od tła.
Zobaczysz wtedy, że rozmycie tła nie zależy wyłącznie od przysłony.
Ćwiczenie 2: jeden ruch, trzy czasy
Sfotografuj rowerzystę, samochód albo osobę biegnącą przed aparatem.
Wykonaj serię zdjęć przy różnych czasach, na przykład:
- 1/1000 s,
- 1/250 s,
- 1/30 s.
Nie chodzi o znalezienie „najlepszego” czasu.
Sprawdź, przy której wartości ruch jest całkowicie zatrzymany, kiedy zaczyna być widoczny i kiedy staje się główną częścią zdjęcia.
Ćwiczenie 3: jedno okno, trzy kierunki światła
Poproś kogoś, aby stanął przy dużym oknie.
Zrób trzy zdjęcia:
- ze światłem padającym z przodu,
- ze światłem padającym z boku,
- ze światłem znajdującym się za fotografowaną osobą.
Nie oceniaj tylko, które zdjęcie „bardziej ci się podoba”.
Sprawdź, jak zmieniły się:
- cienie na twarzy,
- kontrast,
- widoczność kształtu twarzy,
- jasność tła,
- wymagana ekspozycja.
Tak zaczyna się świadome czytanie światła.
Jak sprawdzić, czy opanowałeś podstawy fotografii?
Nie musisz znać całego menu aparatu. Nie musisz również umieć z pamięci podać każdej pełnej wartości przysłony.
Znacznie lepszym testem jest odpowiedź na kilka praktycznych pytań.
- Czy potrafisz przewidzieć, co stanie się z ruchem po skróceniu czasu?
- Czy wiesz, dlaczego podniesienie ISO czasem jest lepszą decyzją niż pozostawienie ISO 100?
- Czy potrafisz wskazać, co dokładnie powinno być ostre?
- Czy umiesz dobrać AF do nieruchomej i poruszającej się osoby?
- Czy rozumiesz, że głębia ostrości zależy od czegoś więcej niż samej przysłony?
- Czy przed zrobieniem zdjęcia zauważasz elementy znajdujące się w tle?
- Czy potrafisz rozpoznać kierunek światła?
- Czy umiesz celowo zrobić zdjęcie z zamrożonym albo rozmytym ruchem?
- Czy potrafisz powiedzieć, dlaczego nieudane zdjęcie jest nieudane?
Jeżeli na większość tych pytań odpowiadasz „tak”, masz już solidny fundament do dalszej nauki.
To znacznie ważniejsze niż samo przejście z trybu A do trybu M.
Ściąga: co zmienić, gdy chcesz uzyskać konkretny efekt?
| Chcesz… | Najpierw pomyśl o… |
|---|---|
| zamrozić ruch | krótszym czasie naświetlania |
| pokazać ruch jako rozmycie | dłuższym czasie |
| bardziej rozmyć tło | odległości od tła, odległości od obiektu i przysłonie |
| mieć większą część sceny ostrą | głębi ostrości i odpowiedniej przysłonie |
| utrzymać ostrość na biegnącej osobie | AF-C / Servo i właściwym obszarze AF |
| zrobić zdjęcie w słabszym świetle bez poruszenia | potrzebnym czasie, przysłonie i ewentualnym zwiększeniu ISO |
| uprościć tło | zmianie własnej pozycji, odległości i kadru |
| pokazać twarz bardziej przestrzennie | kierunku światła |
| zmienić perspektywę | zmianie położenia aparatu, a nie tylko zoomowaniu |
Co powinien wiedzieć początkujący fotograf?
Początkujący fotograf powinien przede wszystkim rozumieć zależności pomiędzy światłem, ekspozycją, ruchem, ostrością i kompozycją.
W obsłudze aparatu najważniejsze są na początku:
- przysłona,
- czas naświetlania,
- ISO,
- tryb autofocusa,
- wybór punktu lub obszaru AF,
- podstawowa kontrola balansu bieli.
Nie musisz znać wszystkich funkcji aparatu. Większości początkujących znacznie bardziej pomoże dobre opanowanie kilku podstawowych zależności niż pobieżna znajomość całego menu.
Od czego zacząć naukę fotografii?
Zacznij od fotografowania prostych scen w dobrym świetle.
Obserwuj kierunek światła. Zmieniaj jedną rzecz naraz. Porównuj zdjęcia wykonane przy dwóch przysłonach, dwóch czasach albo z dwóch różnych miejsc.
Dopiero później dokładaj kolejne elementy.
Nie próbuj również rozwiązywać każdego problemu zakupem nowego sprzętu. Podstawowe ćwiczenia możesz wykonać praktycznie każdym współczesnym aparatem, a wiele z nich również smartfonem.
Na początku ważniejsza od sprzętu jest umiejętność zauważania różnic pomiędzy zdjęciami.
Czy trzeba fotografować w trybie manualnym?
Nie.
Tryb manualny jest przydatnym narzędziem, ale nie jest egzaminem z fotografii.
W wielu sytuacjach tryb A/Av albo S/Tv pozwala pracować szybciej i skupić uwagę na tym, co dzieje się przed aparatem.
Tryb M szczególnie dobrze sprawdza się wtedy, gdy warunki oświetleniowe są stałe i zależy ci na powtarzalnej ekspozycji albo gdy chcesz samodzielnie kontrolować czas i przysłonę.
Świadomy fotograf nie jest osobą, która zawsze używa M.
To osoba, która wie, dlaczego wybrała konkretny tryb i potrafi przewidzieć konsekwencje swojej decyzji.
Czy do nauki fotografii potrzebny jest drogi aparat?
Nie. Do poznania światła, kompozycji, perspektywy i podstaw przedstawiania ruchu nie potrzebujesz drogiego korpusu.
Lepszy aparat może ułatwić fotografowanie w trudnych warunkach, dać skuteczniejszy autofocus, większy zakres ustawień czy lepszą jakość obrazu przy wysokim ISO. Nie zastąpi jednak decyzji dotyczącej światła, miejsca fotografowania i zawartości kadru.
Jeżeli masz już aparat, rozsądniej jest najpierw nauczyć się rozpoznawać jego ograniczenia. Dopiero wtedy łatwo określić, czy nowy sprzęt rzeczywiście rozwiąże konkretny problem.
Podstawy fotografii najlepiej poznaje się podczas robienia zdjęć
Można przeczytać wiele poradników o fotografii, ale większość podstaw zaczyna mieć sens dopiero wtedy, gdy zobaczysz ich wpływ na własnych zdjęciach.
Nie próbuj więc zapamiętać całego tego artykułu przed pierwszą sesją.
Wybierz jeden problem.
Jednego dnia sprawdź, jak działa czas naświetlania. Następnego zobacz, co naprawdę dzieje się po zmianie przysłony. Innym razem pozostaw ustawienia aparatu niemal bez zmian i spróbuj poprawić zdjęcia wyłącznie za pomocą światła, miejsca i kompozycji.
Zmieniaj jedną rzecz, rób zdjęcie i sprawdzaj rezultat.
To najprostsza droga od przypadkowego naciskania spustu migawki do świadomego fotografowania.
Co dalej po opanowaniu podstaw?
Nie próbuj od razu przechodzić do wszystkiego naraz. Wybierz kolejny obszar na podstawie problemu, który najczęściej widzisz na swoich zdjęciach.
- Jeżeli nie rozumiesz, dlaczego zdjęcia są zbyt jasne lub ciemne, przejdź do poradnika o ekspozycji w fotografii.
- Jeżeli gubisz się w przysłonie, czasie i ISO, zobacz jak dobrać przysłonę, czas i ISO do fotografowanej sytuacji.
- Jeżeli największym problemem są nieostre zdjęcia, przejdź do poradnika o ustawianiu ostrości w aparacie.
- Jeżeli znasz już podstawowe pojęcia, ale nadal gubisz się w menu i trybach pracy, przeczytaj przewodnik po ustawieniach aparatu.
Nie musisz wiedzieć wszystkiego przed wykonaniem dobrego zdjęcia. Potrzebujesz natomiast umieć odpowiedzieć na coraz prostsze pytanie:
co chcę pokazać i którą decyzję powinienem teraz podjąć, żeby ten efekt uzyskać?
Kiedy potrafisz na nie odpowiedzieć, znasz już najważniejszą część podstaw fotografii.
